انور خامه‌ای فرزند یحیی

خبر کوتاه و قاطع بود. "انور خامه‌ای از بنیانگذاران حزب توده و یکی از اعضای گروه ۵۳ نفر در سن 102 سالگی در بیمارستانی در شهر کرج درگذشته است."

اردادتی به حزب توده و هیچ کدام از جریان‌های چپ ندارم، به راست هم. اما نمی‌توان تاثیر حزب توده را بر جغرافیای سیاسی و اجتماعی ایران نادیده گرفت. حتی معتقدم از دید سیاسی در مورد تاثیر عمیق این حزب بر اوضاع کنونی کم کار شده است، از دید جامعه شناسی که تقریباً کار جدی‌ای انجام نشده است.

وقتی حزب توده به میان می‌آید، انور خامه‌ای هم ضمیمه است. در کنار یک دو جین آدم دیگر که بیشترشان را می‌توانید در کتاب 53 نفر بزرگ علوی پیدا کنید.

مناسب دیدم به مناسبت درگذشت ایشان و به یاد تاثیراتی (مثبت یا منفی به قضاوت شماست) که بر این مرز و بوم داشتند، بخشی از زندگی‌شان را از ویکی پدیای فارسی مرور کنیم.

انور خامه‌ای زادهٔ ۲۹ اسفند ۱۲۹۵ تهران – درگذشتهٔ ۲۹ آبان ۱۳۹۷ کرج سیاستمدار، اقتصاددان، جامعه‌شناس، نویسنده و مترجم ایرانی و عضو گروه ۵۳ نفر، از بنیان‌گذاران حزب توده ایران است. او از نخستین دانشجویان مهندسی شیمی است که در مدرسه عالی تهران (دانشگاه صنعتی) در این رشته تحصیل کرده‌است. وی همچنین از فعالین سری آزادی‌خواه انجمن باغ میکده و از بنیانگذاران مطبوعات نوین در ایران است. خامه‌ای در سال ۱۳۱۳ در دانشکده صنعتی در رشته مهندسی شیمی به تحصیل پرداخت و توانست تحصیلات خود را تا مقطع دکترا ادامه دهد. او در سال ۱۳۲۲ به عضویت حزب توده درآمد و با همراهی اعضای گروه ۵۳ نفر، هسته مرکزی این حزب را تشکیل داد. انور خامه‌ای در کادر روزنامه رهبر، ارگان حزب توده بود. خامه‌ای به علت اعتراض به سیاست‌های کمیته مرکزی حزب توده در دی‌ماه ۱۳۲۶ به همراه خلیل ملکی، جلال آل احمد، فریدون توللی و تنی چند از اعضای حزب توده انشعاب کرد. با شکل‌گیری جنبش ملی شدن صنعت نفت، خامه‌ای و چند تن از همفکرانش روزنامه جهان ما و روزنامه حجار را منتشر نمودند. او در پی کودتای ۲۸ مرداد بازداشت شد. اندکی بعد، با هدف ادامه تحصیل در رشته اقتصاد به دانشگاه هایدلبرگ رفت. سپس در همین رشته در دانشگاه فرایبورگ در کشور آلمان ادامه تحصیل داد و موفق به دریافت مدرک دکترای اقتصاد شد. خامه‌ای پس از خروج مجدد از ایران در دهه ۱۳۴۰، سالها نماینده و کارشناس سازمان ملل در قاره آفریقا بود. به پاس خدماتش، نام او بر مدارس و تالارها و خیابانهای بسیاری از شهرهای این قاره گذارده شده‌است.

خامه‌ای پس از سال‌ها سکوت، در گفتگویی با حامد داراب که روزنامه شرق آن را منتشر کرد گفت:

بزرگ‌ترین ضعف حزب توده و توده‌ای‌ها این بود که هیچ آزادی عملی ای نداشتند و قوانین به شکل حکم استبدادی به همه بدنه تزریق می‌شد ما از آنها می‌پرسیدیم اگر شوروی به ایران حمله کند تکلیف ما چیست؟ باید از چه کسی حمایت کنیم؟ آنها در پاسخ به این سؤال هم می‌ماندند و جوابی نداشتند.

کتاب "تجدیدنظرطلبی از مارکس تا مائو" از ایشان بارها در فرانسه تجدید چاپ شد. موفقیت این کتاب در عرصهٔ بین‌المللی تا آنجا پیش رفت که هربرت مارکوزه، فیلسوف مشهور آلمانی، قلم به ستایش آن گشود. این کتاب بعدها در ایران توسط خود وی ترجمه شد."

@shathiat1

/ 0 نظر / 11 بازدید